Webloggen in het (basis)onderwijs

Gewoon doen!

Webloggen is naar mijn idee een ontwikkeling waar we in het onderwijs niet omheen kunnen en waar we ook niet omheen zouden moeten willen.

Het zou goed zijn de toepassingsmogelijkheden van weblogs toe te voegen aan het bestaande didactische arsenaal dat een leerkracht tot zijn beschikking heeft. Het feit dat het gebruik van weblogs op de hoge scholen in Nederland nog in de kinderschoenen staat, hoeft geen beletsel te vormen voor het basisonderwijs om er daadwerkelijk mee aan de slag te gaan. In ICT-kringen blijft het gesprek over weblogs in het onderwijs vaak nog steken in allerlei technische aspecten en specifieke applicaties en worden er nog niet echt heel concrete resultaten gepresenteerd. En dat terwijl er op diverse plekken al mooie praktische toepassingen zijn te aanschouwen.

Het is wellicht een kwestie van gewoon doen en al doende de content van het klassenweblog bijschaven en ontwikkelen. Het is uiteraard wel handig vooraf een globaal idee te hebben over de invulling van het weblog en het doel waarvoor het gebruikt gaat worden. Toch kun je simpel starten en gaandeweg de rit, als alle gebruikers, inclusief de beheerder, handig zijn geworden met het plaatsen van stukken tekst en foto's op het weblog, de mogelijkheden geleidelijk aan uitbreiden.

Vanuit een informatieve weblog zou je steeds meer kunnen komen tot een interactieve content, waarbij leerlingen ook daadwerkelijk werkstukken plaatsen, opdrachten via het weblog kunnen uitvoeren of discussies kunnen aan gaan met de leerkracht en elkaar. Gezien het feit dat de eerste ervaringen vanuit het buitenland ronduit positief zijn te noemen, kan gesteld worden dat het echte pionierswerk in dit opzicht reeds verricht is. Het wordt nu een kwestie van doen en ontwikkelen. Niet alleen de leerling zal ervan leren, ook bij leerkrachten zal de ICT-vaardigheid toenemen wanneer zij het aandurven met hun groep een weblog te beginnen. Het mes snijdt in die zin aan twee kanten.

Zelf zou ik een voorkeur hebben voor een weblog dat zowel door de leerkracht als door de leerlingen wordt gemaakt. Een echt gezamenlijk weblogproject. Ik vind een dergelijk type weblog de meeste interactieve en didactische mogelijkheden bieden. Ik heb zelf op mijn school aangegeven volgend jaar met mijn groep 7 een klassenweblog te willen starten.

Klassen- Themaweblog

Uiteraard kan een leerkracht en/of de groep ervoor kiezen rondom een bepaald actueel lesthema een weblog te maken. Te denken valt dan bijvoorbeeld aan seizoengebonden weblogs in het kader van natuuronderwijs, een weblog over de middeleeuwen voor geschiedenis, een weblog over het klimaat voor aardrijkskunde, een muzieklog, een log over sport of over een bepaalde kunststroming. Ook kan er een weblog worden gemaakt voor boekbesprekingen of speciaal voor spreekbeurten en werkstukken. Kortom: mogelijkheden té over.

De weblogsite van de school in Engeland, met het baanbrekende weblogproject waarover ik eerder schreef, is ook thema-gewijs opgezet is hier te bekijken.

Een van de mooiste klassen - themalogs in het onderwijs, die ik ben tegen gekomen is gemaakt door studenten uit Amerika. Op dit weblog wordt het boek ; "The secret life of bees" hoofdstuk voor hoofdstuk behandeld. Leerlingen geven om beurten samenvattingen van gelezen hoofdstukken en proberen de kern ervan aan te geven. Hierop wordt dan weer door andere studenten gereageerd. Tussen de samenvattende logs in staan artistieke impressies van elk hoofdstuk door een groep leerlingen/studenten die zich in het kader van dit boek juist daarin hebben verdiept. Op "The secret life of bees", hebben de leerlingen ook via hun log vragen gesteld aan de auteur, die weer via het log heeft geantwoord.

Dit weblog wordt overigens ook aangehaald in het eerder genoemde videofragment over webloggebruik in het Amerikaanse onderwijs. Het geeft een prachtig inzicht in het toegepaste webloggebruik voor specifieke onderwijsdoeleinden.

Klassenlog door leerlingen (en leerkracht)

Deze variant, waarbij de leerlingen zelf actief het klassenlog bijhouden, biedt mijns inziens de meest uitgebreide leermogelijkheden. De vaardigheden waarover de leerling én de leerkracht moet beschikken worden in een gezamenlijk weblog bij elkaar gevoegd. In deze optie kan bijvoorbeeld een deel van het beheerprogramma worden afgeschermd, zodat de leerkracht de basisinstellingen en layout kan beheren zonder dat daar veranderingen in kunnen worden aangebracht door anderen. De leerlingen kunnen zelf individueel of gezamenlijk het weblog aanvullen met nieuwe logjes over allerlei onderwerpen waarover eventueel van te voren afspraken zijn gemaakt. Zo kunnen er bijvoorbeeld categorieën worden aangemaakt, waar de teksten die gemaakt worden onder dienen te vallen.

Door bijvoorbeeld ook een categorie "Kletspraatjes" aan te maken, houdt je voor de leerlingen de mogelijkheid open over alles wat hen op dat moment bezighoudt en interesseert te schrijven. Daarnaast valt de denken aan een rubriek "Berichten aan ouders" , "de Ziekenboeg", voor het contact met zieke klasgenootjes, "Huiswerkagenda", "Jarigen van de maand", "Vragen aan de meester/juf", "Verhalen en gedichten" en de "Ideeënbus". Ook kunnen vakspecifieke categorieën worden aangemaakt zoals "Taalraadsels en puzzels", "Rekenraadsels en puzzels", "Geschiedenis", "Aardrijkskunde", "Natuur", "Sport", "Tekenen en schilderen", waar ook werk van de leerlingen kan worden geëxposeerd, en "Handvaardigheid".

Tot nu toe ben ik nog niet veel klassenweblogs tegengekomen die in samenwerking tussen leerlingen en leerkracht wordt bijgehouden. Een voorbeeld van een pas gestart klassenweblog, dat óók door leerlingen wordt ingevuld is het weblog van groep 7 van de Johannesschool en een klassenlog dat uitsluitend door leerlingen wordt gemaakt van groep 8 van de Wilgen.

Voor een echt gezamenlijk edublog van leerkracht en leerlingen moeten we naar België. Op dit weblog zie je uitgebreide werkstukken en spreekbeurten van de leerlingen, gecombineerd met allerlei klassennieuwtjes en stukjes lesstof.

Klassenlog door leerkracht

Een klassenlog, gemaakt en in beheer bij de leerkracht heeft met name een informerende functie. Een duidelijk en mooi uitgewerkt informatief weblog is bijvoorbeeld het log van Juf Lia. Met name voor de onderbouw zou dit goed kunnen werken. De leerkracht moet daar in principe degene zijn die het weblog bijhoudt. In mijn eigen weblogexperiment op school, heb ik de onderbouw weblogs niet door de leerkrachten laten maken, maar laten maken en beheren door een groep leerlingen uit de bovenbouw. Anderzijds zijn er dus weblogs van kinderen vanaf een jaar of 7, dus dan zou het al mogelijk zijn, ze er ook in de middenbouw zelf mee aan de slag te laten gaan.

In didactisch opzicht kunnen naast informatie ook opdrachten worden geplaatst, waarbij de leerlingen in het reactieveld antwoorden op de opdrachten kunnen geven. In deze variant is de rol van de leerling vooral reagerend en wat minder actief. De leerkracht kan op het weblog informatie verstrekken aan ouders over activiteiten in de klas, het rooster en huiswerk voor de leerlingen opnemen, de weekplanning voor het zelfstandig werken weergeven en bijvoorbeeld schoolmededelingen plaatsen. Zie bijvoorbeeld het weblog van vijfdd.

Daarnaast biedt een dergelijk weblog de mogelijkheid om leeropdrachten, puzzels en raadsels op te nemen in het kader van bijvoorbeeld extra werk of verdiepings- en verrijkingsopdrachten bij de lesstof van dat moment. De reacties van de leerlingen op de opdracht, geven inzicht in de wijze waarop de leerling de opdracht heeft verwerkt en of de vraagstelling en stof begrepen is. Een voorbeeld van een weblog waarbij de leerkracht de meeste logs plaatst en de leerlingen kunnen reageren is het uitgebreide klassenblog van Mees.

Een persoonlijk leerlingweblog

In de weblogvariant, waarin alle leerlingen de opdracht krijgen een eigen weblog te maken, heeft de leerling de meeste vrijheid. Zijn of haar eigen weblog is een eigen plek op internet, waar je als leerkracht niet al te veel invulling aan kunt geven. De leerlingen zijn vrij in de wijze waarop zij invulling geven aan hun weblog. Deze mogelijkheid biedt met name mogelijkheden voor het aanleren van eenvoudige basistechnieken, zoals het plaatsen van tekstlogs al dan niet met foto's of plaatjes.

Een voorbeeld van een dergelijk weblog is hier te vinden. Deze leerling van 12 jaar heeft, net als haar klasgenoten in opdracht van de leerkracht, een eigen weblog gemaakt. Naast informatie over de hobbies en interesse van deze leerlingen, staat er bijvoorbeeld ook een verwijzing naar werkstuk op over Anne Frank. Deze leerling had met de leerkracht afgesproken dat zij het werkstuk via een weblog mocht maken. Samen met een medeleerling heeft zij vervolgens het weblog Werkstuk Anne Frank gemaakt.

Een ander voorbeeld is het weblog van de tien jarige Kelvin, die uitgebreid verslag doet van een middagje Kolonisten van Katan spelen in de klas. Kelvin heeft een hele uitgebreide weblog, met zijn favoriete muziek en sportauto's, maar ook met werkstukken, gedichten, verhalen en plaatjes.

Als leerkracht zou je er eventueel voor kunnen kiezen om leerlingen gerichte opdrachten te laten uitwerken op hun eigen weblog. Hier kan dan commentaar op geleverd worden door medeleerlingen en de leerkracht. De leerling is echter in hoge mate zelf verantwoordelijk voor de inhoud en opmaak van zijn of haar eigen weblog, dus als de leerlingen een weblog maakt over zijn favoriete muziekgroep, dan zou het raar zijn als er ineens een rekenopdracht tussendoor staat. Bij deze optie zou je je denk ik moeten beperken tot de algehele opdracht een persoonlijk weblog te maken eventueel met een bepaald thema. Voor werkstukken zou de leerlingen dan weer een ander weblog kunnen aanmaken, zoals in het bovengenoemde voorbeeld.

Voor de toekomst is het wellicht een heel handzaam en origineel idee om persoonlijke weblogs te gebruiken voor portfolio's. Meer en meer zal met portfolio's worden gewerkt. Die ontwikkeling is al te zien in het hoger onderwijs en zal misschien ook een vervolg krijgen in het basisonderwijs. Wat zou er mooier zijn dan een persoonlijk weblogportfolio, dat een aantal jaar met je "meereist" door je school- en studietijd.

Een webuitzending over e-portfolio's voor het hoger onderwijs
Een weblog over e-portfolio's

Waarom weblogs in het basisonderwijs?

Het verhaal uit Engeland maakt duidelijk dat weblogs ook in het basisonderwijs uitstekend zijn toe te passen. De eerder genoemde digitale didactiek laat zich voor het basisonderwijs vertalen in gegronde redenen om een weblog in de klas te starten. Die redenen kunnen als volgt worden omschreven:

Schrijfvaardigheid
Een weblog biedt kansen tot schrijven van kleine teksten en is een uitstekende oefening, vooral voor wie niet zo schrijfvaardig is en voor degenen die dat wel zijn, er in praktisch opzicht uitgebreid mee te oefenen.

Sociaal-ethische competenties en attitudes
Het gebruik van de weblog biedt aanknopingspunten om met leerlingen te spreken over taal(mis)gebruik op internet, digitaal pesten en veilig internetten. In wezen leer je de kinderen hierbij dus allerlei meer sociaal-ethische competenties en attitudes.

Informatie verwerken en vooral ook delen
De leerlingen kunnen via een weblog leren informatie te verwerven, te verwerken en te presenteren, kortom ze leren er door communiceren.

Actief schrijven
Via het weblog komen de leerlingen tot actief schrijven. Berichten worden geschreven in de hoop dat ze gelezen worden. Om ze door zoveel mogelijk mensen gelezen te krijgen is het internet het forum bij uitstek. Als je reacties ontvangt op je schrijfwerk, ontstaat er een wisselwerking tussen zender en ontvanger. Het gevolg hiervan kan zijn dat je er bij een volgende bijdrage nog enthousiaster tegenaan gaat. Je creëert er als het ware een interactieve situatie mee.

Verzorging van het werk
De leerlingen zorgen voor leesbare "stukjes". Ze zullen proberen correct te schrijven, want ze beseffen dat hun 'publicaties' gelezen worden en dat anderen hierop kunnen reageren. Zeker als hieraan in de klas exliciet aandacht wordt besteed, dan kan dit leiden tot een betere spelling en schrijfstijl bij de leerlingen. De leerlingen leren dus kritisch te zijn naar hun eigen schrijfproducten. De kinderen herlezen en verbeteren hun tekst, zij corrigeren typefouten en zijn actief bezig met hun schrijfstijl.

Computervaardigheden
De leerlingen leren een aantal "computervaardigheden". Het scherm waarin zij hun "log" maken vraagt een aantal tekstverwerkingsvaardigheden. Als zij daarnaast ook nog bezig gaan met het inscannen van eigen werk (tekeningen bijvoorbeeld) of het bewerken en uploaden van foto's dan zullen hun IT capaciteiten sterk toenemen.

Voldoening
De kinderen zien direct resultaat van hun inspanningen en kunnen hun "product" aan hun ouders, familieleden, vriendjes en vriendinnetjes laten zien.

Niet beperkt tot school en klaslokaal
De leerlingen kunnen ook thuis op de weblog werken.

Creativiteit
Bij het samenstellen van een log, zowel tekstueel als qua opmaak, zijn de leerlingen creatief bezig.

Gezien de gebruiksvriendelijkheid van een aantal weblogservices, is dit zelfs aan vrij jonge kinderen goed aan te leren. Ook het feit dat leerlingen die al meer vaardigheid op dit gebied hebben, ondersteuning kunnen bieden aan de"beginners" is een pré daar waar het gaat om samenwerkend leren. Het belangrijkste hierbij is nog wel dat de praktijk uitwijst (ook gedurende mijn eigen weblogproject op school) dat de kinderen het fantastisch te vinden hun eigen produkten op internet te kunnen plaatsen en te kunnen delen met elkaar en anderen.

7-jarigen actief met weblogs

Baanbrekend in dit verband is een artikel dat een jaar geleden verschenen is op de site van BBC News en dat ook hier (weliswaar beperkte kring) is opgemerkt en opgepikt in onderwijsland. (BBC NEWS: 2004/06/14).

Het artikel met de titel "The seven-year-old-bloggers" , gaat in op de meerwaarde van het webloggen door kinderen voor hun algehele schoolprestaties. Dit artikel is voor een aantal leerkrachten inspirerend genoeg geweest zelf in hun klas of op hun school een weblog te beginnen. Het artikel beschrijft de situatie op een Britse school waar kinderen al met zeven jaar actief participeren in het gebruik van weblogs als een min of meer dagelijkse routine.

Op deze school in Sussex is John Mills gestart met een naschoolse weblogclub waarvoor leerlingen op vrijwillige basis werden uitgenodigd. Al snel bleek dat er onder de leerlingen buitengewoon veel belangstelling voor was. In de praktijk is gebleken dat de leerlingen die in dit project participeren een IT kennis ontwikkelen ver boven het niveau van dan hetgeen vereist is voor hun leeftijdsgroep. Maar dit geldt niet alleen voor hun IT-kennis, ook hun schrijfkwaliteiten gaan sterk vooruit ten opzichte van de medeleerlingen die niet participeren in de weblogclub. De kinderen zijn buitengewoon gemotiveerd en de succesfactor lijkt hem toch vooral te zitten in het feit dat de kinderen met het weblog inhoud kunnen geven aan hun eigen "stem" en aan hun eigen gedachten. Het weblog project van Mills is zelfs genomineerd voor een New Statesman New Media Award, een jaarlijks evenement dat de beste internetontwikkeling in Engeland beloont.

5 algemene mogelijkheden

De Amerikaanse onderwijsprofessional Henry Farrell noemt in zijn artikel op internetmagazine Crooked Timber de vijf belangrijkste toepassingen voor weblogs in het onderwijs:

Ter vervanging van een bestaande webpagina
Omdat weblogs zo makkelijk te onderhouden zijn, geven steeds meer docenten er de voorkeur aan op hun weblog roosters, opdrachten en mededelingen te publiceren.

Publiceren van aanvullende informatie
Docenten bieden hun studenten via hun weblog achtergrondinformatie, interessante links en eigen werk aan.

Discussie
Studenten discussiëren over door de docent aangedragen stellingen. De docent kan desgewenst volgen welke studenten het beste participeren, en hoe de studenten zich ontwikkelen.

Publiceren van werk van studenten
Door alle studenten van een bepaald vak toegang te geven tot een 'groeps-weblog', kan er een levendige uitwisseling ontstaan van samenvattingen en eigen werk en kunnen studenten elkaar beoordelen.

Studenten zelf een weblog laten bijhouden.
Dit is volgens Farrell de meest uitdagende en interessante toepassing van weblogs.
Door studenten als onderdeel van een vak een weblog te laten bijhouden over het onderwerp, worden ze gedwongen hun gedachten duidelijk onder woorden te brengen. En bovendien kunnen ze elkaar feedback geven.

De vijf hierboven genoemde toepassingen van weblogs worden in de VS inmiddels door veel docenten gebruikt, vaak tot grote tevredenheid van zowel docent als student. Het bijhouden van een weblog blijkt voor studenten in de praktijk een unieke manier om te leren te zijn.In het Nederlandse hoger onderwijs staat het gebruik van weblogs nog in de kinderschoenen. Er komen wel steeds meer onderwijsprofessionals die over hun vak bloggen. Om het gebruik van weblogs in het onderwijs te stimuleren heeft Gorissen samen met nog twee edubloggers de portal Edublogs.nl in het leven geroepen. Op deze site wordt een overzicht gegeven van wie zich binnen het onderwijs met het thema weblogs bezighouden en wordt aangegeven wat er in technisch opzicht allemaal mogelijk is.

Digitale didactiek

Door Robert-Jan Simons (hoogleraar Didactiek in digitale context van de Universiteit van Utrecht) wordt de didactische meerwaarde van weblogs geïllustreerd aan de hand van de zeven pijlers van digitale didactiek, die ook op het potentieel van weblogs van toepassing kunnen zijn. De meerwaarde van weblogs is vooral terug te vinden wanneer een student zelf of samen met anderen een weblog schrijft. Afhankelijk van het doel van de weblog zou je alle zeven pijlers terug kunnen vinden in een weblog van een student:

Relaties leggen
De inzet van ICT kan leiden tot versterking van het leggen van relaties. Je kunt bijvoorbeeld makkelijker contacten met anderen leggen, een groot aantal bronnen en experts raadplegen, 'rustiger' samen leren (zonder gestoord te worden), rollen verdelen en onderlinge feedback voorbereiden. Verder kan sociale interactie worden ondersteund, wat belangrijk is voor het realiseren van betekenisvolle leerprocessen.
Weblogs lenen zich goed voor het leggen van relaties tussen (bijdragen van) verschillende personen. Een weblog kan ook een goed medium zijn voor sociale interactie.

Creëren
Met behulp van ICT kun je actief nieuwe kennis creëren. Bijvoorbeeld problemen leren oplossen door gebruik te maken van simulaties, onderzoek doen, producten ontwerpen, betekenis construeren (meer diepgang), alleen of met anderen.
Weblogs kunnen worden gebruikt om online redeneren te stimuleren. Er zijn ook voorbeelden van weblogs waarmee studenten expliciet werken aan hun schrijfvaardigheden.

Uitdragen
Met behulp van ICT kun je datgene wat je geleerd hebt naar buiten brengen, publiceren zodat het publiek verbreed wordt. Lerenden leren meer gemotiveerd wanneer zij niet alleen voor zich zelf leren maar wanneer zij hun leeropbrengst ook met anderen kunnen delen. De producten van lerenden kunnen vervolgens ook worden gebruikt als leerstof voor andere lerenden. Een weblog is bij uitstek bedoeld om informatie, kennis en ervaringen met anderen te delen.

Transparant maken
Dankzij ICT is het beter mogelijk patronen in denken en samenwerken transparanter te maken, waardoor het mogelijk wordt die te optimaliseren. Denk onder andere aan het zichtbaar maken van denkprocessen in online discussies, visualiseren en schematiseren, processen achter leren verhelderen of het zichtbaar maken van samenwerkingspatronen. Met behulp van een weblog is het mogelijk om bijdragen (de reacties er op en de relaties met andere bijdragen) te analyseren. Dit moet echter wel handmatig gebeuren.

Leren leren
De inzet van ICT in het onderwijs kan ook "leren leren" en metacognitieve ontwikkeling bevorderen, onder andere doordat leerprocessen zichtbaar worden, het mogelijk is onderlinge feedback te geven op het leren en omdat je dankzij online redeneren reflectie kunt bevorderen.
Weblogs worden gebruikt voor het geven van feedback en voor het reflecteren op het eigen leren. Verschillende promovendi gebruiken weblogs bijvoorbeeld voor dit doel. Ook zijn voorbeelden bekend waar weblogs gebruikt worden als digitale portfolio's.

Competenties centraal stellen
Volgens Simons is het centraal stellen van competenties de zesde pijler van digitale didactiek. ICT kan hierbij op verschillende manieren worden ingezet bijvoorbeeld door gebruik van digitale portfolio's om de ontwikkeling van competenties zichtbaar te maken. Bij het gebruik van een weblog als portfolio komt deze pijler naar voren.

Flexibilisering
Dankzij ICT zijn lerenden beter in staat te leren waar zij willen (plaatsonafhankelijk); wanneer zij willen (tijdsonafhankelijk); wat zij willen (leerbehoefte, ook aansluitend op het niveau van lerenden); hoe zij willen (differentiatie in leerstijl); zo snel als zij willen (differentiatie in tempo, "just in pace"); op het moment dat zij het willen ("just in time"). Een weblog voldoet aan al deze criteria.

Natuurlijk zitten er ook keerzijden aan de medaille. Weblogs zijn publiekelijk beschikbaar op internet, of in een afgeschermde omgeving, zoals een blackboard. Het persoonlijk vergrendelen van een weblog waartoe uitsluitend toegang door derden kan worden verkregen via een wachtwoord is op dit moment nog niet mogelijk. Als in het onderwijs een weblog zou worden ingezet voor het uiten en beoordelen meer persoonlijke ontwikkelingsaspecten, dan zou een student of leerling huiverig kunnen zijn het achterste van zijn tong te laten zien. Dit argument gaat echter niet meer op als het webloggen, ook in het onderwijs zijn meer informele karakter behoudt en niet omgeven wordt door allerlei vooraarden en strenge regels, opgelegd door de leerkrachten en docenten.

Samengevat uit: http://elearning.surf.nl/e-learning/artikelen/2326 van Wilfred Rubens
(De zeven pijlers van digitale didactiek worden beschreven in: Simons, P.R.J. (2003). "Eindelijk aandacht voor didactiek van e-learning".)

Video over webloggebruik op school

Weblogs bestaan zoals uit het voorgaande blijkt al een aantal jaren en hun populariteit neemt toe. Blogging is één van de snelst groeiende trents op internet. Ook binnen het onderwijs gaan steeds vaker stemmen op om weblogs in te zetten. Het schijnt zelfs dat in een volgende versie van BlackBoard de weblog-functionaliteit wordt ingebouwd. Studenten kunnen leren door zelf een weblog te schrijven of door dit samen met anderen te doen. Uiteraard kunnen zij ook leren door weblogs van anderen te raadplegen. In het hoger onderwijs wordt natuurlijk al langere tijd gebruik gemaakt van e-learning. In het gebruik van weblogs in het onderwijs loopt Amerika vooralsnog voorop.

Een interessante korte video over de toepassing van de weblogs in het middelbaar onderwijs laat zowel leerkrachten als studenten aan het woord komen.